KADIN

Bebeklerde kanguru bakımı nedir?

Kanguru bakımı nedir?

Preterm/düşük doğum kilolu bebeğin annesi ile ten tene teması sağlanarak bakılmasıdır.

Bebeğin ısı kontrolünü, emzirilmesini, enfeksiyon kontrolünü sağlar, anne- bebek bağlanmasını kolaylaştırır.

Term bebeğe KB yapılır mı?

Kanguru bakımı, zamanında doğmuş bebeklerin bakımında da bebeğin sağlık ve iyilik halinin sağlanmasında  etkinliği gösterilmiş uygulanması kolay bir yöntemdir.

KB Niçin önemlidir?

  • Her yıl dünyada 20 milyon bebek erken doğum veya intrauterin büyüme kısıtlılığı nedeniyle düşük doğum ağırlığı ile doğuyor.
  • Yüksek ölüm veya hastalık/sakatlık oranları var.

Düşük doğum kilolu/preterm bebeklerin başlıca ölüm nedenleri:

Vücut ısısı korunamaması (hipotermi)

Hastane kökenli enfeksiyonlar

  • Gelişmekte olan ülkelerde doğum sonrası bakımın en iyi şekilde yapılmasını sağlayacak küvözlerin alınması , bakım ve parça eksikliklerinin sağlanması sorun
  • Küvözler bebekle anneyi birbirinden bazen de gereksiz yere ayırabiliyor.

Annenin bebeğine vereceği kanguru bakımı bebek için sıcaklık, emzirme desteği ve infeksiyondan korunmayı sağlayabiliyor ve bebeğe gerekli uyarıların, güvenlik ve sevginin verilmesi sağlanabiliyor.

KB ilk nerede uygulandı?

  • İlk defa 1979 ‘da Bogotá, Kolombiya’da Rey ve Martinez tarafından yetersiz sayıda ve etkinlikte küvöz bulunması nedeniyle küvöz bakımına alternatif olmak üzere ilk sorunları halledilmiş ve yalnızca büyüme ve beslenme sorunları kalmış preterm bebekler için geliştirilmiş bir yöntemdir.
  • Kırk yıla yakın uygulama ve araştırmaların sonucunda da küvöz bakımına alternatif olarak ısı kontrolü, anne bebek bağlanmasını sağlama konusunda bebeğin kilosu, gebelik yaşı ve klinik durumundan bağımsız olarak etkinliği gösterilmiştir.

KB Nasıl yapılır?

Bebek anne ile sürekli ten tene temasta kalır ve emzirme teşvik edilir.

Kanguru bakımının iki komponenti:

Ten tene temas

  • Erken, sürekli ya da giderek uzayan tensel temas için bebek anne göğsüne konur.

Yalnız başına anne sütü verilmesi:

  • Tensel temas laktasyonu artırır ve bebeğin anneyle beslenme ilişkisini kolaylaştırır.

KB için iki temel şart :

  • Annenin hastanede ve evde desteklenmesi:

Sağlık çalışanları ve aile desteği

  • Taburculuk sonrası izlem:

Sağlık çalışanlarının düzenli izlemi ve sorulara, sorunlara yanıt bulması gerekir.

KB yararları

  • Emzirme oranları ve süresinde artma

Geç başlandığı ve günün kısa bir bölümünü kapsadığı zamanda bile yararlı etkisi gözlenmektedir.

  • Isı kontrolu:

Anne ile preterm/DDA’lı bebek arasında uzayan ten tene temas etkin ısı kontrolü sağlar ve hipotermi riskini azaltır.

Stabil bebeklerde KB  küvöz bakımı ile güvenlik ve termal kontrol açısından benzerdir.

  • Ağrı kontrolu:

Minör girişimsel ağrı kontrolunda KB esnasındaki tensel temasın etkinliği gösterilmiştir. Örneğin topuk kanı alımında çok rahatlıkla kullanılabilir.

  • Erken taburculuk:

KB uygulanan bebekler daha erken anne sütü alır, daha hızlı kilo alır ve daha erken taburcu edilirler.

  • Morbiditede iyileşme:

Daha düzenli soluk alırlar ve apne sıklığı azalır.

Hastane infeksiyonları azalır.

Taburculuk sonrasında da hastalık  (örn. pnömoni) görülme sıklığı daha azdır.

KB diğer yararları

  • Anneler KB’ını küvöz bakımına tercih ederler .
  • Anneler daha azalmış stres, bebekle daha iyi bağlanma, artmış özgüven ve derin bir doyum, bebekleri için bir şey yapabilmekten dolayı mutluluklarını belirtmektedirler.
  • Babalar da KB yapınca daha rahatladıklarını, daha güvenli olduklarını belirtmektedirler.

Maddi kazançlar:

KB ile sağlık sisteminde maddi kazançlar sağlanması da mümkündür.

Özellikle hastane yatış süresinin kısalması ile hem düşük hem de yüksek gelirli ülkelerde bu kazanç elde edilebilir.

KB yararları (özet)
Pediatrics 2016 metanaliz

  • Mortalite
  • Neonatal sepsis
  • Hipotermi
  • Hipoglisemi
  • Bebekteki ağrı skorları
  • Hastaneye yeniden yatışlar
  • Baş çevresi büyüme daha iyi olmuştur. (Hastanede yatış sırasındaki ölçümler)
  • Vital bulgular daha iyi seyretmiştir. Solunum sayısı az, oksijen saturasyonları yüksektir.
  • Yalnız başına 6 aya kadar anne sütü alma oranı artmıştır.

Zararlı etkisi saptanmamıştır.

KB Kimlere yapılabilir?

Stabil olmak kaydıyla tüm preterm/DDA’lı bebeklere yapılabilir.

1.Doğum ağırlığı >1800 g : Doğumdan itibaren sıklıkla stabil ve KB bakımına adaydırlar.

2.Doğum ağırlığı  1200-1799 g : Doğumda ilk stabilizasyon işlemlerinden sonra aileden bir bireyle beraber transport küvöz veya KB  ile 3. düzey merkeze transport edilebilir. KB ilk birkaç günden sonra başlanabilir.

3.Doğum ağırlığı  <1200 g : Anne karnında 3. düzey yenidoğan yoğun bakım ünitesi olan merkeze gönderilerek orada doğması sağlanmalıdır.  KB başlanması günler hatta haftalar alabilir.

NOT:  III. grup bebeklere ventilatörde, CPAP bakımı altında iken de KB yapılabilir. Ancak bu konuda çalışacak olan sağlık çalışanlarının ayrıca özel ayrıntılı bir eğitim alınması gerekmektedir. (Kanguru bakım kursu)

Stabil bebeğe IV sıvı, oksijen, gavaj beslenme yapılırken de KB verilebilir

Kimler KB yapabilir?

Her anne KB yapabilir.

Anne uygun değilse baba, aileden büyükanne veya bir akraba da bu bakımı yapabilir.

Ancak aşağıdakilere dikkat edilmelidir:

  • İsteklilik
  • Genel sağlık ve beslenme
  • Hijyen
  • Aile desteği
  • Toplum desteği

KB hazırlığı:

  • Ortam ısısı:

Normal oda sıcaklığı 23-24 derece olarak ayarlanır.

  • Bilgilendirme:

Anneye KB yöntemi, yararları hakkında sakin ve nazikçe bilgi verilir. Soruları cevaplanır, endişeleri giderilir.

Aileden birilerini de görüşülmesi için çağırabileceği söylenerek aile desteği sağlanır.

  • Annenin giysisi:

Herhangi bir önden açık, hafif bir giysi ile sağlanabilir. Bluz, önlük, şal ile yapılabilir.

  • Bebeğin giysisi:

Şapka, çorap, alt bezi, önden açık zıbın ile veya tümüyle çıplak olup sırtı sarılır.

KB uygulama

  • Anne bilgilendirmeler yapıldıktan sonra uygun ısıdaki odada göğsü çıplak olarak kanguru bakımı yapacağı koltuğa oturtulur.
  • Bebek küvözde bakılan bebekse küvözünden bağlı olduğu damar yolu korunarak ve nabız oksimetre, mekanik ventilatör gibi cihazlarla bağlantısına dikkat edilerek çıkarılır. Bağlantılar anne kucağına verilir verilmez özenle kontrol edilir, çıkmışsa yerleştirilir. Vital fonksiyonlar yakından monitörize edilir.

Kanguru pozisyonu

  • Bebek annenin göğüsleri arasına çıplak olarak dik şekilde yerleştirilir.
  • Başı bir tarafa çevirilir, hafif ekstansiyona alınır. Bu şekilde hava yolu açık ve bebekle anne göz teması sağlanmış olur.
  • Kalça fleksiyonda ve kurbağa postüründe olur.
  • Bebeğin karnı annenin göğüs alt kısmında olur ve solunumu bebeği uyararak apne sıklığını azaltır.
  • Bebeğin poposu alttan desteklenir.
  • Bebeğin sırtı ve anne bebeğe ait battaniye ile sarılır.
  • Anne ve bebek birkaç saniye-dakika içinde rahatlar. Bebeğin vital bulguları sabitleşir.
  • Vital bulgularla ilgili bir sorun olursa KB hemen sonlandırılır.

KB uygulamada dikkat edilecekler

İzlem

  • Özellikle ilk uygulamalarda daha da dikkatli olmak kaydıyla KB sırasında bebek yakından izlenir.
  • Bebeğin başı aşırı fleksiyonda veya aşırı ekstansiyonda olmamalıdır.
  • Havayolu açık, temiz, bebek normal soluk alıyor, pembe ve ısısını koruyor olmalıdır.
  • Anne de evdeki uygulamaları için bebeğin nasıl gözlenmesi gerektiğini öğrenmelidir.

KB uygulamada dikkat edilecekler

Beslenme:

  • Anne bebeğini KB esnasında nasıl besleyeceğini uygulamalı olarak öğrenmelidir.
  • Bebeği memeye yakın tutmak süt üretimini artırır.
  • Bebek sağlık durumuna göre bu esnada emerek, gavajla ya da kaşıkla beslenebilir.

Mahremiyet:

  • Annenin mahremiyetine dikkat edilmelidir.

DİKKAT

  • Bebeğin başı aşırı fleksiyon, aşırı ekstansiyonda olmamalı
  • Normal soluyor olmalı
  • El ve ayakları sıcak olmalı

Kanguru bakımı sırasında beslenme: (demo)

  • Anne ve bebeği kanguru pozisyonunda hazırla.
  • Bebeği ten tene temasta tut, ağzı memeye yakın olsun.
  • Bebek uyanık şekilde ağzını ve gözünü açıncaya kadar bekle (Çok küçük bebeklerde uyanık tutmak için biraz uyarmak gerekebilir)
  • Birkaç damla süt sağ
  • Bebeğin koklamasına, memeyi yalamasına ve ağzını açmasına müsaade et
  • Bebeğin açık ağzına biraz süt sağ
  • Bebek sütü yutuncaya kadar bekle
  • Bebek ağzını kapatıp, uyarılsa bile başka süt almayıncaya kadar bu işlemi tekrarla

Başlangıç zamanı

Bebek stabil olunca

KB süresi

  • Yoğun bakımda küvöz bakımından yavaş yavaş KB geçişi yapılabilir.
  • Süre 30 dakika ile başlanıp artırılır.
  • Bebek normal bakıma geçince de KB devam ederek normal bakıma geçer.

KB esnasında anne dinlenebilir mi? Uyuyabilir mi?

  • Ünitede veya evde uygun sırtı ayarlanabilir bir sandalye veya sırtı yastık destekli yatak ile arkaya yaslanarak veya yataktan 15-30 derece destekle uzaklaşmış olarak yatarak anne dinlenebilir ve hatta uyuyabilir.
  • Bu pozisyonda apne riski azalır.

Hastaneden eve KB ile taburculuk:

Taburculuk kriterleri:

  • Bebek stabil, kilo alıyor, anne bebeğine bakabileceğinden emin olmalıdır.
  • Bebeğin sağlığı iyi, enfeksiyon bulgusu yok
  • Anne sütüyle (tümüyle veya en azından kısmen) iyi besleniyor
  • Kilo alımı ( iyi en az 15-20 gr/kg/gün en az 3 gün ardarda )
  • Vücut ısısını koruyor (Oda ısısında en az 3 gün ardarda )
  • Aile bebeği götürmekte ve takip vizitlerine geri getirmekte istekli

Taburculuk sonrası KB ile izlem:

Bebek KB ile eve gidiyorsa yakın izlem gerekir.

  • Ne kadar küçük taburcu olursa o kadar sık izlenir.
  • 37-40 haftalık veya 2.5-3 kg oluncaya kadar haftada 1-2 defa izlenir.
  • Term yani 40 haftalık oluncaya kadar bebek 15-20 gm/kg/gün, sonrasında 10 gm/kg/gün kilo almalıdır.

KB ne zaman kesilmeli?

  • Anne ve bebek rahat olduğu sürece sürdürülebilir.
  • Sıklıkla term yaşa veya 2500 grama gelinceye kadar sürdürülür. Ancak term dönemden sonra 3 ay kadar da sürdürülebilir.
  • Bebek KB sırasında huzursuz olmaya başladığında, kolunu bacağını dışarı çıkarıp ağlayıp huzursuzlandığında KB sonlandırılır.
  • Banyodan sonra veya soğuk gecelerde de KB verilebilir.


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir